Wat vooraf ging…

De VlaamsProgressieven, voorheen spirit, zijn één van de erfgenamen van de Volksunie (VU). De VU is ontstaan in 1954 en veroverde vrij snel een vooraanstaande plaats in de politiek met een sociaal en federalistisch programma. Vanaf de jaren tachtig raakte de partij echter electoraal op de dool.

In 1997 trad toenmalig voorzitter Bert Anciaux terug om een politieke vernieuwingsbeweging op te starten: id21. De beweging bestond vooral uit jongeren en was links-liberaal gericht. Bij de verkiezingen van 1999 trokken VU en id21 als een alliantie naar de kiezer.

Eind de jaren negentig ontstond binnen de Volksunie echter ook een steeds heviger interne strijd tussen enerzijds de progressieven in de partij, voor wie het maatschappelijk project overheersend diende te zijn, en anderzijds de fervente Vlaams-nationalisten, voor wie het staatshervormende project de prioriteit was.

De interne twisten werden steeds heviger en vonden onder meer munitie in het minder uitgesproken Vlaams karakter van id21, de aanwezigheid van VU-minister Sauwens op een feestje van oud-Oostfronters, en vooral het Lambertmontakkoord, dat volgens de fervente Vlaams-nationalisten niet ver genoeg ging.

Na een interne ledenbevraging viel de Volksunie uiteindelijk uiteen in drie groepen: de Toekomstgroep rond Bert Anciaux, Hugo Schiltz en Paul Van Grembergen, de groep Niet Splitsen rond Johan Sauwens en Nelly Maes, en de groep Vlaams-Nationaal rond Geert Bourgeois en Frieda Brepoels. Deze laatsten gingen over tot de oprichting van de partij N-VA. Ook de Toekomstgroep herdoopte zich tot een politieke partij.

Spirit wordt geboren

De Toekomstgroep, delen van de groep Niet Splitsen, en id21 lanceren op 11 november 2001 de nieuwe partij spirit. Spirit staat voor Sociaal, Progressief, Internationaal, Regionalistisch, Integraal-democratisch en Toekomstgericht. Annemie Vandecasteele wordt als voorzitter gekozen.

De partij neemt heel wat mandatarissen mee uit de Volksunie: de beide Vlaamse ministers (Bert Anciaux en Paul Van Grembergen), zeven Vlaamse Volksvertegenwoordigers (Jan Roegiers, Herman Lauwers, Jos Bex, Dirk De Cock, Margriet Hermans, Sven Gatz, en André-Emiel Bogaert), vier Kamerleden (Els Van Weert, Fons Borginon, Annemie Vandecasteele en Ferdy Willems), twee Senatoren (Vincent Van Quickenborne en Patrik Vankrunkelsven) en twee Europees Parlementsleden (Nelly Maes en Bart Staes). Andere prominente VU-figuren die mee aan de wieg staan, zijn Hugo Schiltz, Vic Anciaux, Frans Baert en Geert Lambert.

Hoewel er meteen een groot enthousiasme heerst onder militanten en mandatarissen, bestaat er ook onenigheid over de te volgen koers van de partij. De beginselverklaring laat zich weliswaar lezen als een links-liberaal project, maar bij sommigen heerst er schroom om die term ook effectief te gebruiken. In het partijbestuur ontstaat onenigheid over het al dan niet samenwerken met andere partijen.

Deze onenigheid, de invoering van een kiesdrempel op vijf procent, en de niet al te rooskleurige peilingen, doen uiteindelijk een aantal mandatarissen voor andere horizonten kiezen. Hermans, Gatz, Bogaert, Borginon, Vandecasteele, Van Quickenborne en Vankrunkelsven trekken naar de VLD. Willems en Staes zoeken hun geluk bij Agalev.

De plotse exodus doet het aantal vertegenwoordigers in het Vlaams Parlement zakken van zeven naar vier, volgens VLD-voorzitter De Gucht onvoldoende om twee Ministers te rechtvaardigen. Bert Anciaux neemt daarop ontslag. Aan het hoofd van de partij neemt Els Van Weert de voorzitterstoel over van Annemie Vandecasteele.

Samen raken we verder

In de zomer van 2002 vinden er vruchtbare gesprekken plaats tussen sp.a en spiritom de krachten te bundelen in een progressief kartel. Ook Agalev wordt aan tafel uitgenodigd, maar ondanks vele aanzoeken zou deze partij niet tot een structurele samenwerking overgaan.

Op 27 oktober 2002 is het kartel sp.a-spirit een feit nadat een grote meerderheid van de leden zijn zegen heeft gegeven.

Het progressief kartel kent een vliegende start en gooit hoge ogen bij de federale verkiezingen van 2003. Bijna een kwart van het electoraat brengt een stem uit op sp.a-spirit. Spirit stuurt zes Kamerleden (Geert Lambert, Els Van Weert, Annelies Storms, Stijn Bex, Annemie Roppe en Walter Muls) en twee senatoren (Fauzaya Talhaoui en Lionel Vandenberghe) naar het parlement. Later komt ook Koen T’Sijen in het parlement en neemt de taak van spirit-fractieleider op zich. In de regering neemt Bert Anciaux de Ministerportefeuille van Mobiliteit en Sociale Economie op.

Het succesverhaal kent helaas maar een half vervolg bij de regionale verkiezingen van 2004. De chemie lijkt een beetje uitgewerkt en het kartel strandt op net geen 20% van de stemmen. Nog steeds voldoende om nieuwe mensen naar het Vlaams Parlement te sturen. Voor spirit zetelen Bart Caron, Jos Bex, Dirk De Cock, Herman Lauwers, Jan Roegiers en Joris Vandenbroucke.

Bert Anciaux verlaat de federale regering om Vlaams Minister van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel te worden. Federaal wordt zijn plaats ingenomen door Els Van Weert, als staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling en Sociale Economie.

De Vlaamse Links-liberalen

In oktober 2004 komt Geert Lambert aan het hoofd van de partij. Hij werpt alle schroom af en plaatst onomwonden de baseline “De Vlaamse Links-liberalen” onder de naam spirit. In de daaropvolgende jaren wordt hard gewerkt aan de inhoudelijke verdieping van de partij. Zo komt er in het najaar van 2005 een Algemene Ledenvergadering waarop het sociaal-economisch programma wordt uitgewerkt. Enkele maanden later pakt de partij uit met een 70-puntenplan voor een interculturele samenleving. En in maart 2006 focust spirit op haar congres Familiale Omstandigheden als eerste partij in Vlaanderen op de problemen waar nieuw-samengestelde gezinnen mee worstelen.

Na de inhoudelijke verdieping is het tijd voor lokale verankering. De verkiezingen voor gemeente- en provincieraad van oktober 2006 zijn daarvoor een uitstekende gelegenheid. Ook lokaal wordt in de meeste gevallen samengewerkt met de sp.a. En er wordt succes geboekt. Het aantal lokale mandatarissen stijgt met meer dan 30%. Vooral in de centrumsteden doet spirit het goed. Enkele opvallende kandidaten schoppen het tot schepen van hun stad, waaronder Wouter Van Bellingen (Sint-Niklaas), Mohamed Ridouani (Leuven), Lieven Decaluwe (Gent) en Ali Salmi (Mechelen).

Daarmee wordt het startschot gegeven voor de federale verkiezingen van juni 2007, maar al snel blijkt het kartel sp.a-spirit met enkele handicaps te worstelen. De electorale strijd blijkt vooral een kamp tussen Verhofstadt en Leterme te worden, de schandalen rond de PS stralen ook af op de Vlaamse socialisten, en er blijkt serieus sleet te zitten op het aura van vernieuwing dat ooit rond het kartel sp.a-spirit hing. Het kartel scoort niet goed in de peilingen en spirit slaagt er niet in om bij de lijstvorming even goeie plaatsen af te dwingen als vier jaar eerder.

De verkiezingen worden een collectieve afhang maar de klappen komen vooral op het hoofd van spirit terecht. Door de gezamenlijke slechte score, gecombineerd met de slechte plaatsen, blijkt het voor de spirit-kandidaten zo goed als onmogelijk om een zetel te bemachtigen. Het resultaat is navenant: enkel voorzitter Geert Lambert overleeft de verkiezingen en trekt naar de Senaat.

De partij verliest dus zeven federale mandaten en een staatssecretaris. Els Van Weert keert terug naar het Vlaams Parlement, waar volgens een interne kartelafspraak Herman Lauwers ondertussen zijn nationale politieke carrière vroegtijdig heeft beëindigd. In dat Vlaams Parlement behoudt spirit zo zes volksvertegenwoordigers.

Interne vernieuwing

Na de verkiezingen van 2007 is het hard ontwaken, maar spirit geeft de moed niet op. Aan drie interne wijzen – Herman Lauwers, Lieven Ral en Mohamed Ridouani – wordt gevraagd om een evaluatie van de verkiezingen te maken. Daarbij worden zowel de eigen leden als externe personen (politicologen en journalisten) ondervraagd. De conclusies zijn hard, maar ook hoopvol. Spirit heeft een goed programma en met het thema diversiteit een unieke positie in het politieke landschap, maar kampt ook met een gebrek aan geloofwaardigheid en boegbeelden.

Aan dit laatste euvel wordt gedeeltelijk verholpen door buiten de partij te zoeken naar een nieuwe voorzitter, als opvolger van Geert Lambert wiens mandaat afloopt in oktober 2007. Die witte merel wordt gevonden in de persoon van Bettina Geysen, gewezen manager van de VRT. Een keuze die ook in de media niet onopgemerkt voorbijgaat.

Geysen laat er geen gras over groeien en start in de schoot van de partij diverse werkgroepen op die spirit moeten her-denken. Onder meer de ideologie, communicatie en lokale verankering worden onder de loep genomen. Dit proces kent een apotheose op het ledencongres van 19 april 2008. Op dat congres wordt een ideologische verfijning gepresenteerd, in 100 woorden, worden 8 prioritaire thema’s afgebakend en wordt de partij herdoopt tot VlaamsProgressieven.

O.l.v. Bettina Geysen worden een aantal duidelijke krijtlijnen getrokken.  Het links-liberaal profiel is duidelijk aanwezig en krijgt alle kansen om verder te groeien. Ook wordt er duidelijk gekozen om in kartel met sp.a naar de verkiezingen van 2009 te stappen, evenwel mét behoud van het eigen profiel, ook na de verkiezingen.

Toch gaat het VlaamsProgressieven nog niet echt voor de wind.  Een tegenvallende peiling  en  de herbevestiging van het eigen, zelfstandig links-liberale profiel door de partijraad doet een aantal mensen kiezen de partij te verlaten. Sp.a blaast het kartel op en de partij beslist om zelfstandig naar de verkiezingen te trekken. Geert Lambert wordt opnieuw het gezicht van de partij.

Op dit moment maakt de partij zich klaar voor een herlancering en wederopstanding.  2009 wordt hét jaar van de waarheid! Volgende afspraak op 1 januari …